Ljudska potreba za takmičenjem, igrom i fizičkim nadmetanjem stara je koliko i sama civilizacija. Možda čak i starija, piše Sportklub.
Tragovi u kamenu stari hiljade godina
Duboko u pećini Lasko (Lascaux) u Francuskoj kriju se zidne slike koje bi mogle promeniti sve što znamo o počecima sporta. Ove slike, nastale pre otprilike 17.000 godina, prema tumačenju nekih stručnjaka prikazuju ljudske figure koje se takmiče u rvanju i trčanju. Doduše, ova teorija nije opšte prihvaćena u naučnim krugovima. Ipak, sama mogućnost da su naši preci iz starijeg kamenog doba organizovali takmičenja otvara fascinantnu perspektivu.
Pouzdaniji dokazi dolaze iz jugozapadne Mongolije. Tamo su otkrivene zidne slike stare oko 9.000 godina koje verovatno prikazuju rvanje pred publikom. Zamislite to na trenutak. Pre devet milenijuma, dok je čovečanstvo tek razvijalo osnovne alate i učilo da obrađuje zemlju, postojala su sportska nadmetanja sa gledaocima. Sport nije bio samo fizička aktivnost. Bio je društveni događaj.
Plivanje i streličarstvo u srcu pustinje
U takozvanoj Pećini plivača u jugozapadnoj Libiji pronađeni su prikazi koji potiču od pre oko 8.000 godina. Ove slike pokazuju takmičenja u plivanju i streličarstvu. Danas ta oblast predstavlja surovu pustinju, ali pre osam milenijuma bila je bogata vodenim površinama. Ljudi su se nadmetali u veštinama koje su bile ključne za preživljavanje. Plivanje je značilo sposobnost prelaska reka i hvatanja ribe. Streličarstvo je predstavljalo razliku između uspešnog lova i gladi.
Da li možemo tvrditi da je rvanje najstariji sport na svetu? Ili možda trčanje? Teško je dati definitivan odgovor. Ono što znamo sa sigurnošću jeste da su ove discipline prisutne u najranijim zapisima ljudske istorije.
Mesopotamija i prvi pisani tragovi
Treći milenijum pre nove ere donosi nam prve materijalne dokaze u obliku kamenih ploča i bronzanih figurica iz drevnog Sumera u Mesopotamiji. Ovi artefakti prikazuju rvanje i boks. Međutim, pravi preokret predstavljaju pisani izvori. Ep o Gilgamešu, nastao oko 2100. godine pre nove ere, opisuje kako se legendarni kralj Gilgameš takmičio u rvanju. Ovo nije samo zabeleška o sportu. To je dokaz da su sportska dostignuća smatrana dostojnima da se ovekoveče u književnosti.
Hvalospev Šulgiju iz otprilike 2000. godine pre nove ere ide korak dalje. U ovom tekstu vladar se hvali svojim sportskim veštinama kao znakom moći i vrline. Sport nije bio samo igra. Bio je pokazatelj karaktera, snage i volje. Zar to nije i danas tako?
Egipat i raznolikost sportskih disciplina
Stari Egipćani su sportske aktivnosti podigli na potpuno novi nivo. Njihova lista takmičarskih disciplina impresionira i danas. Atletika, rvanje, dizanje tegova, ribolov, veslanje, skok u dalj, plivanje. Spisak je dugačak i raznovrstan. Freske iz grobnica faraona prikazuju scene takmičenja sa neverovatnom preciznošću i detaljima.
Egipćani su shvatili nešto što mnoge moderne kulture ponekad zaborave. Fizička spremnost nije bila odvojena od duhovnog i intelektualnog razvoja. Bila je njegov sastavni deo. Njihovi sportisti trenirali su sistematski, a takmičenja su privlačila publiku iz svih društvenih slojeva.
Grčko nasleđe i olimpijski duh
Kada govorimo o uticaju na savremeni sport u Evropi, nemoguće je zaobići stare Grke. Oni su utemeljili tradiciju Olimpijskih igara, manifestacije koja je trajala više od hiljadu godina pre nego što je ukinuta. Ta tradicija oživljena je krajem 19. veka i traje do danas.
Grci nisu izmislili sport. Ali su ga sistematizovali, kodifikovali i pretvorili u instituciju. Olimpijske igre bile su više od takmičenja. Predstavljale su primirje između zaraćenih polisa, priliku za razmenu ideja i slavlje ljudskog tela i duha.
Sportovi širom sveta
Dok su Grci razvijali svoju atletsku tradiciju, drugi narodi na različitim krajevima sveta stvarali su sopstvene sportske discipline. Pre otprilike 3.000 do 3.500 godina u drevnoj Americi nastala je takozvana igra loptom. Ova igra, koju su igrali Maje i Asteci, imala je duboko ritualno značenje. Ponekad je ishod utakmice odlučivao o životu i smrti igrača.
U Irskoj je u isto vreme nastao hurling, timska igra sa loptom i palicama. Ovaj sport se igra i danas, a smatra se jednim od najbržih terenskih sportova na svetu. Pre oko 2.500 godina Kinezi su razvili cuju, svojevrsnu preteču modernog fudbala. Pravila su bila drugačija, ali osnovna ideja ista. Uputiti loptu nogom u određeni cilj.
Persijanci su u tom periodu izumili polo. Igra na konjima sa palicama i loptom prvobitno je služila kao trening za konjicu. Vremenom se pretvorila u sport elita, što je u mnogim delovima sveta ostala do danas.
Zašto je sport univerzalan?
Šta možemo zaključiti iz ovog pregleda? Sport nije izum jedne kulture ili jednog vremena. Pojavio se nezavisno na različitim mestima širom planete. Rvanje u Mongoliji. Plivanje u Libiji. Igra loptom u Centralnoj Americi. Cuju u Kini. Različiti narodi, različite epohe, ista osnovna potreba.
Ljudska bića imaju urođenu potrebu za igrom, takmičenjem i fizičkim izražavanjem. Sport je način da se ta potreba kanališe u strukturisanu aktivnost. Pruža okvir za merenje sposobnosti, uspostavljanje hijerarhije i stvaranje zajednice.
Koji je onda najstariji sport?
Ako bismo morali da izdvojimo jednu disciplinu, rvanje bi verovatno bilo najpouzdaniji kandidat. Prikazi rvanja pojavljuju se u najstarijim poznatim umetničkim delima koja se mogu tumačiti kao sportska. Od Mongolije do Mezopotamije, od Egipta do Grčke, rvanje je prisutno u gotovo svakoj kulturi starog sveta.
Trčanje bi moglo biti još starije, ali ga je teže identifikovati na slikama. Dva čoveka koji trče mogu biti takmičari, ali mogu biti i lovci ili bežati od opasnosti.
Ono što je zaista fascinantno nije toliko pitanje koji sport je prvi nastao. Mnogo je zanimljivije to što je sport nastao uopšte. I što je nastajao iznova i iznova, na svakom kontinentu, u svakoj epohi. To govori nešto duboko o ljudskoj prirodi. O potrebi da se igramo, da se nadmećemo i da slavimo ljudsko telo i duh.
