U saopštenju Eparhije navodi se da je tokom događaja rimokatolički sveštenik sa Kosova Fran Koljaj održao govor sa, kako se ističe, „izraženim nacionalističkim porukama i zapaljivim jezikom“, kojim se podstiče međuetnička i verska netrpeljivost. Eparhija upozorava da je cilj takvih izjava pogrešna interpretacija istorijskih činjenica i pokušaj prisvajanja srpskog pravoslavnog nasleđa.
Manastir Bogorodice Hvostanske, izgrađen u 13. veku u raškom arhitektonskom stilu, jedno je od važnih verskih i kulturnih dobara SPC. Na lokalitetu manastira, koji se nalazi u okviru Specijalne zaštićene zone uspostavljene 2008. godine, zabranjeno je održavanje bilo kakvih skupova bez odobrenja SPC i Saveta za sprovođenje i nadgledanje. Danas su na ovom mestu sačuvani samo ostaci velike srednjovekovne crkve, pratećih objekata i utvrđenja. Lokalitet je temeljno istražen od strane istaknutih arheologa u poslednjim decenijama, uz obimnu dokumentaciju koja je sačuvana. Brojni srednjovekovni natpisi i dokumenti iz 13. veka i kasnije svedoče o duhovnom i istorijskom značaju ovog svetog mesta.
„Tokom ovog čina sveštenik Koljaj je održao politički govor sa izrazito nacionalističkim sadržajem, zagovarajući netrpeljivost prema licima koja nisu albanskog etničkog ili rimokatoličkog porekla, posebno usmeravajući napade na pravoslavne Srbe i muslimane, što se vidi iz govora i bez ikakve istorijske i pravne osnove nazivajući dobro dokumentovani srpski pravoslavni manastir ‘etnički albanskim i ilirskim’“, navodi Eparhija, koja je uz saopštenje objavila i transkript govora sveštenika Koljaja.
Kako se dodaje, na fotografijama se nalaze lica koja, kako tvrde, „više podsećaju na političke aktiviste nego na vernike“, te ocenjuju čitav događaj kao „skrnavljenje svetog mesta“ i zloupotrebu vere u političke svrhe.
„Nije poznato da li je ova najnovija provokativna zloupotreba verskog obreda i prostora izvedena uz znanje ili odobrenje katoličkog biskupa na Kosovu“, navedeno je.
Eparhija je izrazila zabrinutost zbog izostanka reakcije kosovskih institucija, navodeći da je ovo samo jedan u nizu incidenata koji ukazuju na kontinuirano zanemarivanje prava SPC na Kosovu. Posebno ističu da je sličan događaj zabeležen 2018. godine na lokalitetu pravoslavne crkve u Novom Brdu.
„Nakon toga je Patrijaršija SPC uputila zvanično pismo Vatikanu, izrazivši duboku zabrinutost zbog zloupotrebe religije na Kosovu i Metohiji radi otvorenog podsticanja verske netrpeljivosti i razdora, kao i zbog krajnje provokativnog korišćenja arheoloških lokaliteta i Specijalnih zaštićenih zona“, dodaje se u saopštenju.
Eparhija naglašava da je ovo samo najnoviji u nizu incidenata koji pokazuju zabrinjavajuću eroziju njenih prava i sloboda, koja se ili otvoreno zanemaruju, ili proizvoljno tumače.
„Brojni su incidenti na koje kosovske institucije nisu pravno reagovale ili su ih čak potpuno ignorisale. Istovremeno otvoreni napadi na SPC u pojedinim medijima i na društvenim mrežama, stvaraju atmosferu potpune nekažnjivosti za nezakonita dela usmerena protiv Crkve i njenog nasleđa na Kosovu i Metohiji. Nažalost, nakon dve decenije upornih javnih kleveta, istorijskog revizionizma praćenog promocijom provokativnih nacionalističkih narativa, lažnog predstavljanja, negiranja identiteta, kontinuiranog širenja govora mržnje protiv Srpske Pravoslavne Crkve, kao i nasilnih upada u crkve i učestalih kršenja Zakona o specijalnim zaštićenim zonama, koje su prvenstveno uspostavljene radi zaštite kulturnog i verskog nasleđa SPC, ovakvi nezakoniti akti sve se češće sprovode bez ikakvih pravnih posledica“, dodaje se.
Dodaje se da će SPC razmotriti sve pravne mogućnosti za pokretanje postupaka protiv odgovornih lica, uz upozorenje da postoji ozbiljna bojazan da ni ovaj incident neće biti sankcionisan zbog, kako navode, „dugogodišnjeg institucionalnog nemara i selektivne primene zakona“.
„Međutim, usled višegodišnjeg institucionalnog nemara i selektivne primene zakona koji se odnose na nasilje nad objektima SPC, postoji ozbiljna bojazan da će i ovaj najnoviji incident ostati nesankcionisan. Ovaj nemili događaj, kao i drugi u poslednjim godinama koji sve više zadiru u garantovana prava Crkve, pokazuje do kog je stepena narušen pravni okvir koji reguliše život SPC. Ovi događaji naglašavaju hitnu potrebu za jačanjem pravnog statusa SPC na Kosovu, u skladu sa međunarodnim inicijativama, kako bi se obezbedilo trajno prisustvo i sigurnost njenog sveštenstva, monaštva i vernika, kao i efikasna zaštita njenog kulturnog i verskog nasleđa pod snažnim međunarodnim garancijama“, zaključuje se u saopštenju Eparhije raško-prizrenske.
