U Marićevića jaruzi u Orašcu, u srcu Šumadije, istaknute ličnosti iz nekadašnjeg Beogradskog pašaluka su odlučile da podignu Prvi srpski ustanak radi oslobođenja od Turaka. Za svog vođu ustanici su izabrali Đorđa Petrovića Karađorđa. Istoričar Aleksandar Gudžić je kazao da je Prvi srpski ustanak zapravo trebao da reši dva pitanja a to su – nacionalno pitanje i ukidanje feudalizma.
“Prvi put posle mnogo vekova su Srbi ustali sa zahtevom za stvaranje nezavisne države. Feudalizam osmanskog tima je načet ustankom i nikadase nije oporavio, da bi donošenjem Sretenskog ustava turski feudalizam definitivno prestao. Što se nacionalnog pitanja tiče ono je rešeno tek posle Prvog svetskog rata”, obrazložio je on.
Prvi Ustav, tada Kneževine Srbije, donet 1835. godine poznat je kao Sretenjski. Gudžić smatra da su oba dođaja jednako važna i da se ne trebaju zaboraviti.
“Oba događaja se moraju posmatrati u istom kontekstu, jer je Sretenski ustav proizvod Prvog i Drugog ustanka, odnosno srpske revolucije. U maloj Srbiji, grupa ljudi donosi Ustav koji je i za današnje vreme standard, napredan, koji je predviđao podelu vlasti na izvršnu, sudsku i zakonodavnu”, dodao je on.
Mišljenja je da su ljudi koji su poveli Prvi i Drugi ustanak važne ličnosti u istoriji srpskog naroda, kao i da je Prvi srpski ustanak zanimljiva tema svakom istoričaru.
Takođe, kako je kazao, velike sile stvorile su jednu instituciji koja se zvala Sveta alijansa i dogovorili se da spreče bilo kakav oblik revolucije i demokratije.
“U to vreme je donet Sretenski ustav i nije mnogo poživeo jer su se velike sile, Hazbumška Monarhija, Carska Rusija i Osmansko carstvo dogovorile da taj Ustav ukinu. Milošu Obrenoviću kao tadašnjem srpskom knjazu dobro došlo da i sam ustane protiv tog Ustava i ukine ga”, naveo je on.
Miodrag Radovanović, meštanin Gračanice rekao je da Gračanica ne samo što ne slavi Dan državnosti, već i ne obeležava, jer, kako je kazao, “pored toliko problema, nikome nije do slavlja”.
“Nema izbavljenja iz ovog zla. Poslednji čin koji se događa jeste da ne mogu Srbi da podižu plate, penzije i ostala primanja gde žive već moraju u Srbiju tako da slavlje ide u zapisnik samo. Ne može da se slavi jer nema oduška kao nekada jer je Kosovo pod okupacijom”, dodao je on.
“Država Srbija proslavlja Dan državnosti u sećanje na Prvi srpski ustanak i Sretenski ustav. Dok Srpska pravoslavna crkva slavi Sretenje Gospodnje kada je Bogorodica 40 dana nakon Božića i rođenja Isusa Hrista odvela u hram”, rekao je Dušan Borisavljević.
Povodom Dana državnosti Srbije u Gračanici nije organizovano nikakvo obeležavanje. Ipak, institucije koje rade po sistemu Republike Srbije danas ne rade.
